Hartworm bij honden: symptomen, behandeling en preventie

Wat zijn hartwormen bij honden en hoe gevaarlijk zijn ze?

Hartwormen zijn draadwormen die zich in het hart van honden nestelen. Het verloop van een hartworminfectie bij de hond (dirofilariose) hangt af van de duur van de infectie en de ernst van de besmetting met de parasieten.

Bij een groot aantal wormen of zonder behandeling ontstaan er ernstige veranderingen aan het hart en de longen. Dit kan leiden tot levensbedreigende ademhalingsproblemen. Bovendien kan fataal hart-en orgaanfalen optreden.

Een hartworminfectie bij de hond mag u daarom niet onderschatten en moet altijd door een dierenarts worden behandeld.

Symptomen: hoe merkt u hartwormen bij uw hond?

Hartwormen bij honden veroorzaken ernstige veranderingen aan het hart en de longen. Zowel de hartwormlarven (microfilariae) als de volwassen hartwormen leiden tot gezondheidsproblemen.

Afhankelijk van de aangetaste delen van hart en longen kunnen verschillende symptomen op hartworm wijzen, bijvoorbeeld:

• verminderde prestaties
• (chronische) hoest
• benauwdheid / kortademigheid
• abnormale longgeluiden
• flauwtes (syncope)

Symptomen bij ernstige gevallen

Bij een zware besmetting met hartwormen kan rechtszijdig hartfalen ontstaan. Dit veroorzaakt op zijn beurt klachten zoals

• een vergrote lever (hepatomegalie)
• vocht in de buik (ascites)
• vochtophopingen (oedeem)

Bij ernstige gevallen leidt hartfalen acuut tot ernstige circulatieproblemen (vena-cava-syndroom). Vaak treedt binnen 24 tot 72 uur de dood op. Deze plotselinge symptomen kunnen zich als volgt uiten:

• lever- en nierfalen
• plotseling optredende lethargie
• acute zwakte
• bleke slijmvliezen
• hartkloppingen (tachycardie) en verhoogde ademhalingsfrequentie (tachypneu)
• zwakke pols
• bloederige urine (hemoglobinurie)
• bloedarmoede (hemolytische anemie)

Diagnose: hoe worden hartwormen bij honden vastgesteld?

Om hartwormen bij honden vast te stellen, maken dierenartsen gebruik van verschillende onderzoeksmethoden.

Bloedonderzoek

Bij bloedonderzoek voert het laboratorium een antigeentest uit, waarmee levende, geslachtsrijpe vrouwelijke wormen kunnen worden aangetoond. Daarnaast wordt onderzocht op microfilariae. Met filtratie kunnen deze direct onder de microscoop zichtbaar worden gemaakt.

Een PCR-test maakt het bovendien mogelijk om DNA-materiaal aan te tonen. Ook kan hiermee onderscheid worden gemaakt tussen de verschillende Dirofilaria-soorten. Deze test is gevoeliger voor het opsporen van hartwormlarven.

Echografie

Als bij een echo van het hart volwassen hartwormen in een ader of in een hartkamer worden vastgesteld, is de diagnose definitief bevestigd.

Daarnaast kan met een uitgebreide hartecho de omvang van de veranderingen aan het hart nauwkeurig worden bepaald.

Röntgen

Naast het bloedonderzoek moet er een röntgenfoto van de longen worden gemaakt. Alleen zo kan de dierenarts reeds aanwezige veranderingen aan longvaten en longweefsel vaststellen en gericht behandelen.

Therapie: hoe worden hartwormen bij honden behandeld?

Heeft een hond hartwormen, dan moeten zowel de volwassen wormen als de larven worden behandeld. Daarnaast is naast de hartwormbehandeling meestal ook een aanvullende therapie voor de ontstane symptomen nodig.

Gerichte behandeling van hartwormen en hartwormlarven

Tegen microfilariae worden speciale ontwormingsmiddelen uit de groep van de macrocyclische lactonen ingezet. Deze worden eenmaal per maand gedurende de volledige behandelperiode toegediend. Ze bereiken ook de larvale stadia in de huid en voorkomen overdracht van hartwormlarven op steekmuggen.

Tegelijkertijd start de behandeling met melarsomine tegen de volwassen en volgroeide hartwormen. Om een geleidelijke afsterving van de wormen te bewerkstelligen, dient de dierenarts dit middel met tussenpozen toe via injecties.

Momenteel wordt de tweede injectie 30 dagen na de eerste toediening gegeven en de derde een dag later. Om de injectie in de lendenspieren zo pijnloos en stressvrij mogelijk te laten verlopen, wordt de hond hiervoor vaak gesedeerd.

Goed om te weten: De zogenoemde slow-kill-methode, waarbij macrocyclische lactonen gedurende langere tijd worden gegeven om volwassen hartwormen langzaam te doden, is niet effectief en kan ernstige gevolgen op lange termijn veroorzaken.

Absolute rust is strikt noodzakelijk

Houd uw hond bij een hartworminfectie vanaf het moment van diagnose volledig rustig. Dat betekent: alleen nog aangelijnde wandelingen en geen spel met soortgenoten. Zo vertraagt u de voortgang van blijvende veranderingen in de longen.

Bij inspanning stijgen de hartslag en daarmee de doorbloeding van de longen. Losgeraakte, migrerende of afstervende hartwormen of gevormde bloedstolsels kunnen echter leiden tot een levensbedreigende longembolie.

Om uw hond in deze periode voldoende bezig te houden, heeft intensieve mentale stimulatie zich bewezen. Goede opties zijn onder andere basiscommando’s, trucjes en clickertraining. Kies in principe altijd oefeningen waarbij de hond zich niet te veel hoeft in te spannen.

© Przemyslaw Iciak / stock.adobe.com

Antibiotica, operatie en meer

In hartwormen leven bepaalde bacteriën, Wolbachia, die hun ontwikkeling en voortplanting bevorderen. Om de parasieten vóór de start van de behandeling te verzwakken, begint de dierenarts al vier weken van tevoren met een behandeling van deze bacteriën met een antibioticum .

Bij een zware besmetting is echter vaak een chirurgische verwijdering van de hartwormen noodzakelijk. Vooral wanneer veel hartwormen zich op één plek bevinden, kan er een kluwen ontstaan. Vanuit de rechterhartkamer of de grote ader die naar het hart leidt, kunnen ze bij het afsterven de grote longvaten blokkeren.

Tot slot geeft een herhaald bloedonderzoek na afloop van de behandeling zekerheid over het verdwijnen van de ziekteverwekker.

Hartwormbehandeling alleen na bevestigde diagnose

Hartwormen bij honden worden alleen behandeld na een bevestigde diagnose via de genoemde bloedonderzoeken. Omdat de hartwormbehandeling kostbaar, tijdrovend en intensief in begeleiding is, wordt deze vaak alleen in dierenklinieken uitgevoerd. De behandelend dierenarts beslist over de individuele aanpak.

Een opname in de kliniek tijdens de therapie is noodzakelijk, zodat de dierenarts bij complicaties, zoals allergische reacties op afstervende microfilariae, snel kan ingrijpen en adequaat kan behandelen.

Prognose: zijn hartwormen bij honden te genezen?

Onderschat hartwormen bij honden niet als aandoening. Het verloop en de kans op genezing hangen af van de duur van de infectie, de ernst van de besmetting en de mate van longschade.

Bij een tijdige behandeling van de hartwormziekte met de juiste medicatie kan een hond volledig herstellen. Blijft een hartworminfectie echter onbehandeld, dan neemt de overlevingskans af, omdat voortschrijdende longschade en hartfalen tot de dood kunnen leiden.

Verloop van een gevorderde hartworminfectie

Wordt een infectie pas zeer laat vastgesteld of niet behandeld, dan worden de hartwormen erg groot en vermenigvuldigen ze zich. Dit leidt tot blijvende schade aan de longvaten en het longweefsel.

Bovendien kan een behandeling in dit stadium levensbedreigend zijn, omdat door afstervende wormen het risico op bloedstolsels in de longen (longembolie) toeneemt.

Problemen door langdurige schade

Ook na een succesvolle behandeling van hartwormen bij honden blijven vaak blijvende longschade en heeft de hond levenslang ondersteunende medicatie nodig.

Oorzaken: hoe krijgt een hond hartwormen?

De veroorzaker van hartwormen bij honden is de draadwormsoort Dirofilaria immitis. Deze parasieten worden overgedragen door verschillende muggensoorten (vectoroverdraagbare ziekte). Een directe besmetting door een geïnfecteerde hond is niet mogelijk. Hartwormen kunnen ook worden overgedragen op katten, fretten en in zeldzame gevallen op mensen.

Steekmuggen dragen daarnaast ook andere Dirofilaria-soorten bij honden over. Dirofilaria repens, veroorzaker van cutane filariose, is besmettelijk en ook gevaarlijk voor mensen.

Risicogebieden: waar komen hartwormen voor?

Dirofilaria-soorten komen wereldwijd voor. In Europa ligt hun verspreidingsgebied vooral in het Middellandse Zeegebied, maar ze komen ook voor in Oost-Europa . Landen waar besmettingsgevaar bestaat zijn onder andere

• Spanje
• Portugal
• Italië
• Zuid-Frankrijk
• Griekenland
• Turkije
• Kroatië
• Hongarije
• Roemenië
• Servië
• Bulgarije
• Slowakije

Ten noorden van de Alpen zijn tot nu toe alleen meldingen van ziektegevallen bij geïmporteerde gevallen door reisverkeer. De overbrengende muggen hebben zich echter inmiddels ook in deze landen gevestigd. Door warmere zomers en geïmporteerde, geïnfecteerde honden neemt het risico op verspreiding van hartwormen toe.

Ontwikkelingscyclus van hartwormen

Hartwormen bij honden hebben steekmuggen als tussengastheer nodig. Steekmuggen raken besmet met de larven van de hartworm (microfilariae) wanneer ze een geïnfecteerde hond steken. In de mug ontwikkelen de larven zich verder tot een voor zoogdieren infectieus larvestadium, dat bij een volgende steek wordt overgedragen.

Voor de hartworm is de hond de eindgastheer. Daar ontwikkelen de larven zich eerst in de huid en spieren en later in de bloedvaten van de longen via verschillende stadia tot volwassen hartwormen. Deze macrofilariae kunnen 20 tot 30 centimeter lang worden.

Zes tot negen maanden na de infectie is de ontwikkeling van de volwassen hartwormen voltooid en geven de vrouwtjes larven af aan het bloed. Vanaf dat moment is de hond besmettelijk voor steekmuggen.

© blueringmedia / stock.adobe.com

Preventie: zo beschermt u uw hond tegen hartworm

Zelfs een korte vakantie naar een getroffen land kan leiden tot een hartworminfectie bij uw hond. Neem daarom tijdig contact op met uw dierenarts om de juiste hartwormpreventie voor uw hond te bespreken en onnodige risico’s te vermijden. Zo kunt u met een gerust hart met uw hond op vakantie gaan.

Drie maatregelen ter bescherming tegen hartwormen

• Een middel tegen hartwormlarven bij honden doodt deze direct na infectie om een hartwormziekte te voorkomen. Het wordt meestal vóór vertrek toegediend en vervolgens elke 30 dagen zolang u zich in een risicogebied bevindt. De laatste toediening vindt 30 dagen na terugkeer plaats.
• Daarnaast beschermt een afweermiddel tegen steekmuggen en zandvliegen (overbrengers van leishmaniose) en helpt het de overdracht van infectieuze larven te voorkomen.
• Muggennetten rond de slaapplek van de hond en het vermijden van uitlaten tijdens de piekuren van muggen in de schemering en ’s avonds bieden extra bescherming.

In de shop van zooplus vindt u middelen die een afwerende werking hebben tegen muggensoorten en andere parasieten.

Antwoorden op veelgestelde vragen over hartwormen bij honden

Zijn hartwormen overdraagbaar van hond op hond of besmettelijk voor mensen?

Hartwormen worden niet rechtstreeks van hond op mens of van hond op hond overgedragen. De infectie vindt plaats via de steek van geïnfecteerde muggen die hartwormlarven overbrengen. Honden zijn de primaire eindgastheer van hartwormen, maar ook andere dieren zoals katten of fretten kunnen worden getroffen. Mensen kunnen in zeer zeldzame gevallen besmet raken met een andere Dirofilaria-soort, die een huidinfectie kan veroorzaken.

Hoe duur is een hartwormbehandeling?

De kosten voor een hartwormbehandeling bij honden kunnen sterk variëren, afhankelijk van de ernst van de infectie en de benodigde behandeling. De kosten omvatten medicatie, dierenartsbezoeken en mogelijk klinische opname en zijn gebaseerd op de tarievenregeling voor dierenartsen.

Hoe lang duurt de behandeling van hartwormen bij honden?

De behandeling kan meerdere weken tot maanden duren, omdat de medicijnen in verschillende fasen worden toegediend om de hartwormen en hun larven te doden. De hond moet tijdens de behandeling volledig rustig worden gehouden en deels klinisch worden opgenomen om complicaties te voorkomen.

Meer artikelen over parasieten

• Schurft bij honden (Sarcoptes)
• Teken verwijderen bij honden