Flyball: Razendsnelle hondensport voor ballengekken

Kort samengevat: wat is Flyball?

Rood, geel, groen: zodra het verkeerslicht van het Electronic Judging System op groen springt, gaat het los. De hond sprint over de startlijn. Hij springt over vier hordes en vangt de bal uit de Flyball-box. Daarna rent hij over de hindernissen terug naar zijn baasje.

Zodra hij de finishlijn passeert, start direct de volgende hond van zijn team. Ook hij rent onder luid aanmoedigen en commando’s van zijn eigenaar en het geblaf van de andere honden over de baan. Aan het einde van het Flyball-toernooi zijn de viervoeters buiten adem en de tweebeners meestal schor – maar allebei dolblij.

Zo kun je Flyball – kort gezegd – samenvatten. Maar wat maakt deze razendsnelle hondensport nu zo fascinerend? Welke regels gelden er bij Flyball en welke honden zijn geschikt voor deze sport?

De regels van Flyball

Het eerste officiële Flyball-reglement in de VS was aanvankelijk slechts één pagina lang. Tegenwoordig telt het reglement van de North American Flyball Association, kortweg NAFA, al meer dan 60 pagina’s.

Zo uitgebreid maken we het hier natuurlijk niet. Bovendien hebben de meeste Europese landen hun eigen reglementen, die op sommige punten licht kunnen verschillen. Daarom richten we ons liever op de belangrijkste basisregels van de Flyball-hondensport:

1. Het startsignaal

Er wordt gespeeld met twee teams, die meestal uit vier hond-baas-teams bestaan. Deze honden nemen het op twee parallelle banen tegen elkaar op.

Vooral de honden leveren de sportieve prestatie. Hun eigenaren moeten in het start-finishgebied blijven. Zij raken vooral buiten adem door luid roepen, enthousiast gebaren en het aanmoedigen van hun hond.

Net als in de Formule 1 zijn er bij Flyball de lichtsignalen rood, geel en groen. Om ervoor te zorgen dat de honden precies bij groen de startlijn passeren, moeten zij samen met hun baas op het juiste moment vertrekken.

Terwijl de mensen bij de ongeveer één meter brede start-finishpoort blijven staan, moeten de honden op hun baan eerst vier hordes nemen. Daarna bereiken ze de Flyball-box.

2. De wending

Aangekomen bij de Flyball-box moeten de honden een mechanisme bedienen. Door met hun poot op het pedaal te drukken komt de bal vrij en na een elegante wending (zwemmersdraai) rennen de honden met de bal in de bek over dezelfde baan terug.

Opnieuw moeten ze de vier hindernissen nemen. Daarna rennen ze terug naar hun geleider, die vlak voordat de hond aankomt alvast wegrent om het tempo nog wat op te voeren.

3. De wissel

Op hetzelfde moment start de tweede hond van het team. Idealiter passeert hij de startlijn precies wanneer de voorgaande hond net over de finish is.

Hebben alle vier de honden van een team de “estafette” foutloos afgelegd, dan wordt de tijd gestopt. Het snelste team wint de wedstrijd.

© melounix / stock.adobe.com

De Flyball-box: hoe werkt de ballenmachine bij Flyball?

De eerste Flyball-machines waren een soort katapult. Deze schoot de bal in een hoge, wijde boog weg. Tegenwoordig worden bij de meeste Flyball-toernooien over de hele wereld vooral zogeheten tweegats full-pedal-boxen gebruikt.

De box doet denken aan een skateramp. De volledige schuine voorkant van de box is de bedieningsplaat die de bal vrijgeeft.

Voordelen van de moderne tweegats full-pedal-box

Het voordeel van deze “full-face-pedal-box” is dat de hond niet meer precies een klein pedaal hoeft te raken. In plaats daarvan kan hij al tijdens de wending het hele oppervlak gebruiken. Het pakken van de bal, de draai en het inzetten van de terugweg kan de hond in één beweging uitvoeren. Dat bespaart kostbare tijd.

Een ander pluspunt is dat de hond dankzij het tweegatensysteem de zwemmersdraai zowel linksom als rechtsom kan maken – afhankelijk van zijn favoriete kant. Bovendien is de gewrichtsvriendelijke zwemmersdraai alleen met dit type box mogelijk.

Daarnaast komt de hond alleen bij de bal als hij de box activeert. De bal uit een opvangbak pakken door simpelweg om de box heen te lopen, is daarmee uitgesloten.

© beatrix kido / stock.adobe.com

Welke hindernissen worden gebruikt?

De vier hordes op de baan staan op een afstand van ruim drie meter van elkaar. Zodat alle honden van een team probleemloos over de hindernissen kunnen springen, wordt de hoogte van de hordes aangepast aan de kleinste hond van het team.

Afhankelijk van de grootte van de hond ligt de hoogte tussen 17,5 en 35 centimeter. De tweede Flyball-baan voor het tegenstandersteam loopt exact parallel en is op een afstand van vier tot zes meter naast de eerste baan opgebouwd.

Wat zijn mogelijke fouten bij Flyball?

Zoals bij elke competitieve sport zijn er ook bij Flyball consequenties als een regel niet wordt nageleefd. Tot de meest voorkomende fouten behoren:

Valse start van een hond

Een valse start is een van de meest voorkomende fouten bij een Flyball-wedstrijd. Hiervan is sprake als de hond de startlijn passeert voordat de voorgaande hond de finish heeft bereikt.

De tijd loopt in dat geval door, maar de hond moet aan het einde van de estafette zijn run herhalen. Pas wanneer alle vier de honden eenmaal foutloos de Flyball-baan hebben afgelegd, wordt de tijd gestopt. Dan is de wedstrijd afgelopen.

Andere fouten

Ook deze fouten kunnen ertoe leiden dat de run aan het einde moet worden herhaald:

• De hond springt niet over alle hordes.
• Hij apporteert de bal niet tot over de finishlijn.
• De hond verlaat de afgebakende baan.

Voorwaarden: is mijn hond geschikt voor Flyball?

Het mooie van Flyball is dat het in tegenstelling tot sommige andere hondensporten in principe voor elke hond geschikt is. De grootte en het ras van de hond spelen daarbij geen rol.

Toch moet uw hond natuurlijk wel aan een paar voorwaarden voldoen om plezier te hebben in deze sport. Denk daarbij aan de volgende punten:

Affiniteit met ballen

Grijpt uw hond graag ballen en speelt hij ermee? Vindt hij het leuk om samen te gooien en te vangen? Is er voor hem geen mooier speeltje dan een bal? Dan is hij een echte ballenfan – een goede basis voor een toekomstige Flyball-kampioen.

Bewegingsdrang

Is uw hond een echte energiebom? Is hij het gelukkigst wanneer hij mag rennen, bewegen en zich helemaal kan uitleven? Dan is hij zeer geschikt voor Flyball. Het gaat er namelijk razendsnel aan toe.

Wil om te apporteren

Een balgekke en enthousiaste hardloper is nog niet automatisch een goede Flyball-speler. Er komt namelijk meer bij kijken. De hond moet de bal snel grijpen, maar hem ook net zo snel weer bij zijn geleider terugbrengen. Plezier in het apporteren is dus minstens zo belangrijk als de liefde voor ballen.

Basisgehoorzaamheid

Zoals bij elke hondensport geldt ook bij Flyball: zonder een zekere basisgehoorzaamheid lukt het niet. De belangrijkste commando’s zoals “Los”, “Zit” of “Kom” moet uw hond zeker beheersen. Als eigenaar moet u een goede band met uw hond hebben en op hem kunnen vertrouwen.

Sociale vaardigheden

Flyball is een teamsport. Uw hond komt niet alleen in direct contact met zijn eigen teamgenoten, maar ook met de honden van het andere team. Als hij zich daardoor zou laten afleiden, hen agressief zou aan grommen of angstig zou wegrennen, zou dat niet alleen een negatieve invloed hebben op uw tijd.

Lichamelijke gezondheid

Het spreekt bijna voor zich dat een hond met gewrichtsproblemen geen geschikte kandidaat is voor Flyball. Ook andere lichamelijke beperkingen die hem hinderen bij snel rennen en springen zijn een uitsluitingscriterium.

Is uw hond daarentegen helemaal gezond en voldoet hij ook aan de bovenstaande punten, dan staat een Flyball-carrière nauwelijks nog iets in de weg. Twijfelt u of uw hond fysiek geschikt is voor deze hondensport, vraag dan uw dierenarts om advies.

Voor experts: Flyball-toernooien

Naast de hierboven beschreven basistraining wordt in verenigingen ook geoefend met afleiding door andere honden, mensen en harde geluiden. Uw hond mag zich tijdens een wedstrijd immers door niets of niemand van zijn run op de Flyball-baan laten afbrengen.

Motivatie is doorslaggevend

Het is natuurlijk essentieel om tijdens de training steeds weer met het team en de andere hond-baas-teams te oefenen. Startcommando en finish moeten perfect op elkaar zijn afgestemd, zodat de estafette later soepel verloopt.

Beheerst uw hond de Flyball-baan, dan is het tijd voor de eerste runs met tijdmeting. Flyball-trainers en experts kennen tal van trucjes om uw viervoeter gemotiveerd te houden, zodat hij zijn hoge snelheid gedurende de hele run vasthoudt.

Vriendschappelijke toernooien en kampioenschappen

Niets staat een eerste wedstrijd nu nog in de weg. Veel verenigingen organiseren regionale vriendschapstoernooien waar verschillende teams zich met elkaar kunnen meten. En wie weet? Misschien doen u en uw hond ooit zelfs mee aan internationale Flyball-wedstrijden.

Vergeet bij al die ambitie niet: nog belangrijker dan succes is het plezier in het Flyball-spel en de gezamenlijke ervaring met uw hond.

Fascinatie Flyball: hoe begon het allemaal?

De hele dag alleen maar ballen gooien? Dat begon hondeneigenaar Herbert O. Wegner uit Californië (VS) op den duur te vervelen.

Maar hoe kon hij zijn springgrage en balgekke hond anders bezighouden? Hij bouwde in zijn garage een apparaat dat op “pootdruk” tennisballen hoog de lucht in katapulteerde, die zijn viervoeter moest vangen.

Wegners hond was zo enthousiast over de uitvinding van zijn baasje dat hij voortaan dagelijks met de ballenspugende automaat trainde. Tegelijkertijd verbeterde hij spelenderwijs zijn conditie, sprong- en reactievermogen, snelheid en apporteervaardigheden.

Gepatenteerd Flyball-apparaat

Wegner presenteerde het apparaat aan zijn vrienden in de obedience-club. Hij kreeg zoveel positieve reacties dat hij begin jaren 70 zijn “Animal-Training-Apparatus” liet patenteren.

Toen Wegner zijn patent in de populaire “Tonight Show” met Johnny Carson presenteerde, raakten in één klap duizenden hondenliefhebbers besmet met het “Flyball-virus”. De vraag naar de Flyball-box, die aanvankelijk de ballen nog metershoog de lucht in slingerde, steeg in de jaren 80 razendsnel. De naam “Flyball” stamt nog uit die tijd.

De North American Flyball Association (NAFA) maakte van Flyball uiteindelijk een officiële toernooisport met een vast reglement, die al snel ook hondeneigenaren in Europa en Australië wist te enthousiasmeren.

Waar en hoe wordt er getraind?

Wat er tijdens een wedstrijd zo makkelijk en speels uitziet, vraagt in werkelijkheid om een systematische training. U kunt het beste een team of hondensportvereniging bij u in de buurt zoeken.

Dat is niet alleen leuker dan alleen thuis trainen. In een team leert uw hond samen te werken met zijn teamgenoten. Bovendien kunt u van de trainer en andere geleiders veel waardevolle tips en adviezen krijgen.

De Flyball-training voor beginners bestaat uit meerdere kleine stappen. De training met de Flyball-box komt daarbij pas op het einde. De volgende vier oefeningen horen bij het basisprogramma voor een beginnende Flyball-hond.

1. Baltraining

Als eerste stap oefent u met uw hond het vangen van de bal. Ga tegenover uw hond staan en gooi hem een tennisbal toe, maar wel zo dat hij die gemakkelijk kan vangen.

2. Hordetraining

Heeft uw hond al ervaring met agility, dan kunt u dit onderdeel waarschijnlijk inkorten. Voor alle anderen geldt: begin eerst met één kleine hindernis, bijvoorbeeld een omgekeerde bloembak in de tuin.

Heeft u een helper, dan kan deze uw hond bij het tuigje vasthouden tot hij op uw commando wordt losgelaten en over de hindernis naar u toe springt. Anders laat u uw hond wachten en loopt u zelf naar de andere kant van de horde.

Lok hem met een snoepje, een bal of zijn favoriete speeltje. Prijs hem uitbundig als hij de horde zonder fouten heeft genomen. Gaat dit goed, plaats dan geleidelijk een extra horde. Uiteindelijk moet hij over vier hindernissen springen om het doel te bereiken.

3. Training van het keerpunt

Op volle snelheid op een obstakel afrennen en zonder af te remmen een scherpe draai maken, moet worden aangeleerd. Op het trainingsveld gebeurt dit meestal met een stok die in het gras wordt gestoken en waar de hond in volle vaart omheen moet lopen.

Maar ook tijdens een ontspannen wandeling kunt u deze oefening prima trainen. U heeft bijvoorbeeld een boom met een wat dunnere stam nodig.

Ga naast uw hond staan en stuur hem met behulp van een snoepje in uw hand om de boom of stok heen. Geef daarbij een duidelijk commando, zoals “Rond” of “Turn”. Zodra hij om de stam heen is gelopen, beloont u hem met het snoepje.

Zodat uw hond later na de draai in hetzelfde tempo terugrent, moet u het snoepje in de richting gooien waaruit hij kwam. Zo leert hij dat hij ook na het ronden van de stok nog eens extra gas moet geven.

Let op: Gooi het snoepje niet te vroeg. Uw hond moet immers leren dat hij de beloning alleen krijgt als hij daadwerkelijk om de stok heen is gelopen.

4. Het bedienen van de Flyball-box

Een belangrijk onderdeel van de training is natuurlijk het wennen aan de Flyball-box. In het spel moeten de honden deze later activeren en er hun draai op maken.

Staat uw hond sceptisch tegenover nieuwe dingen, overvraag hem dan niet. Laat hem rustig wennen aan deze vreemde, ballenspugende machine.

Ga bijvoorbeeld eerst achter de box staan. Uw hond wacht ervoor – alleen of aan de lijn, vastgehouden door een tweede persoon. Gooi de bal over de box naar uw hond zodat hij hem kan vangen. Gaat dit goed en toont hij geen angst voor de box, dan volgt de volgende stap.

Oefen met uw hond het aanraken van de box. Net als bij basiscommando’s zoals “Zit”, “Af” of “Los” leert u dit aan met een specifiek commando, bijvoorbeeld “Touch”. Dit blijft u later ook tijdens het spel gebruiken. Met een snoepje in de hand wijst u de plek aan waar hij met zijn poot moet drukken.

Zodra uw hond zo dichtbij komt dat hij met zijn poot de box aanraakt, geeft u het commando “Touch”. Daarna beloont u hem met het snoepje.

Dit commando kunt u trouwens ook thuis oefenen – zonder box. Gebruik gewoon een kartonnen doos die uw hond met zijn poot moet aanraken. Pas wanneer uw hond betrouwbaar op het commando “Touch” reageert, laadt u de Flyball-box. In de volgende stap oefent u het combineren van het aanraken met het vangen van de bal.

De afzonderlijke oefeningen combineren

Stap voor stap breidt u de training van uw hond uit door steeds meer elementen toe te voegen. Uw hond zou deze al uit de losse oefeningen moeten kennen.

Zo plaatst u direct voor de Flyball-box de bekende stok waar uw hond al omheen heeft leren lopen. Zo leert hij de scherpe draai te combineren met het activeren van de ballenmachine.

Vervolgens plaatst u geleidelijk de hindernissen voor de box. Uw hond moet deze eerst nemen voordat hij de box en de bal bereikt. In het begin loopt u nog met hem mee, totdat hij later zelfstandig de Flyball-baan aflegt en met de bal naar u terugkomt.