Diabetes bij katten: symptomen, oorzaken en behandeling 

Wat is diabetes bij katten?

Diabetes is waarschijnlijk de meest voorkomende hormonale stofwisselingsziekte bij katten. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de suikerziekte diabetes mellitus en de veel zeldzamere ‘waterdiabetes’ diabetes insipidus.

Wat gebeurt er bij diabetes mellitus?

Bij diabetes speelt het hormoon insuline een belangrijke rol. Het wordt aangemaakt in het endocriene deel van de alvleesklier (pancreas) en van daaruit afgegeven aan de bloedbaan. Dit is belangrijk om suiker uit het bloed te kunnen opnemen in organen zoals de lever en hersenen, waar het wordt gebruikt om energie op te wekken.

Zodra de bloedsuikerspiegel een bepaalde grens overschrijdt, remt insuline bij een gezond dier de aanmaak van suiker en de omzetting van opgeslagen zetmeel in suiker. Hierdoor daalt de bloedsuikerspiegel. Bij katten met diabetes werkt deze regulatie niet goed: ondanks de hoge bloedsuikerwaarden blijft het lichaam suiker aanmaken.

Oorzaken van diabetes mellitus bij katten

Eenvoudig gezegd ontstaat diabetes mellitus bij katten wanneer het lichaam te weinig insuline aanmaakt en de bloedsuikerspiegel door dit insulinetekort blijvend verhoogd is. De precieze oorzaken hangen af van het type diabetes, type 1 of type 2:

• De juveniele diabetes mellitus type 1 ontstaat door een absoluut tekort aan insuline. Omdat het lichaam met auto-immuunantilichamen de eigen alvleesklier aanvalt, worden de bètacellen die betrokken zijn bij de insulineproductie vernietigd. Hierdoor neemt de insulineproductie af of stopt deze volledig, waardoor de suiker in het bloed blijft.
• De diabetes mellitus type 2 bij volwassen katten is de meest voorkomende vorm van diabetes bij katten. Deze ontstaat door een relatief tekort aan insuline. De bètacellen worden niet vernietigd, maar verliezen hun functie of worden insulineresistent. Er wordt weliswaar voldoende insuline aangemaakt, maar die werkt niet meer goed genoeg.

Goed om te weten: Insulineresistentie kan ook worden veroorzaakt door andere aandoeningen, zoals nierziekten, het gebruik van cortisonpreparaten of overgewicht (obesitas).

© Ian / stock.adobe.com

Welke symptomen hebben katten met diabetes?

De volgende symptomen kunnen er onder andere op wijzen dat een kat mogelijk diabetes heeft:

• meer drinken en vaker plassen (polyurie en polydipsie)
• gewichtsverlies ondanks een grotere voedselopname (polyfagie)
• algemene symptomen zoals vermoeidheid en weinig zin om te bewegen
• een doffe vacht
• een verminderde wondgenezing

Wat gebeurt er als diabetes bij katten niet wordt behandeld?

Als diabetes bij een kat te laat of helemaal niet wordt herkend en de ziekte onbehandeld blijft, kan dit de werking van de nieren en zenuwen verstoren. Daarom is bij katten met diabetes soms sprake van verzwakte achterpoten.

De verstoorde opname van suiker in de cellen kan bovendien tot een energietekort leiden. Dit stimuleert vervolgens de vorming van ketonlichamen uit de vetreserves.

Het gevolg is vaak diabetische ketoacidose (DKA). Een overmatige toename van ketonlichamen veroorzaakt ketose, waardoor het bloed verzuurt (acidose). DKA is een bijzonder ernstige vorm van diabetes. Het kan leiden tot ernstige zwakteaanvallen en braken en zelfs levensbedreigend zijn.

Diagnose: hoe herkent de dierenarts diabetes bij katten?

Drinkt uw kat plotseling duidelijk meer en moet ze vaak plassen? Dit zijn belangrijke aanwijzingen voor diabetes. In dat geval kunt u voor de zekerheid het beste een dierenarts raadplegen.

Welke onderzoeken zijn nodig bij een vermoeden van diabetes?

Aan de hand van een gesprek met de eigenaar (anamnese) en een algemeen klinisch onderzoek kan de dierenarts het vermoeden verder onderbouwen. Om de diagnose te bevestigen, zijn er verschillende diagnostische mogelijkheden:

• Bloedonderzoek: Een bloedafname geeft informatie over de actuele bloedsuikerspiegel. Deze waarde kan echter sterk schommelen door stress of afhankelijk van wanneer de kat voor het laatst heeft gegeten. Daarom analyseert de dierenarts ook de fructosaminewaarde. Met deze langetermijnparameter kan de bloedsuikerspiegel van de afgelopen één tot drie weken worden beoordeeld. Daarnaast worden verschillende orgaanwaarden onderzocht. Zo kan bijvoorbeeld een alvleesklierontsteking worden uitgesloten.
• Urinemonster: Ook via de urine kan een verhoogd suikergehalte of de aanwezigheid van ketonlichamen worden aangetoond. Daarnaast kan de dierenarts het soortelijk gewicht van de urine bepalen, dat bij diabetes vaak verhoogd is.
• ADH-test: Het antidiuretisch hormoon (ADH), dat in de hersenen wordt aangemaakt, regelt de terugwinning van water uit de voorurine en speelt daardoor een belangrijke rol in de vochthuishouding van de kat. Een ADH-test wordt gebruikt om diabetes insipidus uit te sluiten. Na toediening van ADH controleert de dierenarts de terugwinning van water door het urinevolume van de kat te meten. Als de kat minder urine uitscheidt, wijst dit op centrale diabetes insipidus.

© Byelikova Oksana / stock.adobe.com

Behandeling: hoe wordt diabetes bij katten behandeld?

Afhankelijk van de ernst van de ziekte heeft de kat een verschillende hoeveelheid en soort insuline nodig, bijvoorbeeld kortwerkende, middellangwerkende of langwerkende insuline. Aan de hand van bloedsuikermetingen wordt de insulinedosering regelmatig aangepast.

Zo kunt u uw kat in het dagelijks leven ondersteunen

Meestal is het nodig om de insuline levenslang dagelijks onder de huid te injecteren. Met wat oefening wordt het toedienen van insuline al snel routine. Inmiddels worden er ook alternatieven voor insuline ontwikkeld die katten via de mond kunnen krijgen. Bespreek met uw dierenarts welke mogelijkheden er zijn.

Waar moet u op letten bij de voeding van katten met diabetes?

Daarnaast wordt een geleidelijke verandering van voeding aangeraden. Katten met diabetes kunnen beter geen minderwaardige koolhydraten en vetten krijgen. Kies in plaats daarvan voor vezelrijke voeding.

Het is aan te raden om meerdere keren per dag op vaste tijden kleine porties te voeren en de hoeveelheid goed in de gaten te houden. Als uw kat insuline nodig heeft, moet u haar vóór de injectie voeren. Uw dierenarts kan u precies vertellen wat u moet doen, hoe u de voeding het beste kunt aanpassen en hoe een geschikt voedingsschema voor uw kat eruitziet.

Ook als uw kat geen insuline meer nodig heeft, is het belangrijk om het aangepaste voedingspatroon aan te houden. Let er bovendien op dat uw kat een gezond gewicht behoudt. Regelmatige beweging kan helpen om af te vallen. Geef ook geen snacks tussen de maaltijden door, want die laten de bloedsuikerspiegel onnodig stijgen.

Is droogvoer geschikt voor katten met diabetes?

Vanwege het hogere koolhydraatgehalte kunt u droogvoer beter vermijden. Speciaal diabetes-droogvoer kan een alternatief zijn voor snacks. Als volledige voeding voor katten met diabetes is het vanwege de grote hoeveelheid koolhydraten echter niet aan te raden.

Let op: de keuze voor geschikte dieetvoeding kan de natuurlijke lichaamsfuncties van uw kat ondersteunen. Houd er echter rekening mee dat dieetvoeding ziekten niet kan genezen of voorkomen. Bespreek de juiste voeding voor uw kat bovendien altijd met uw dierenarts. Speciale dieetvoeding vindt u in de onlineshop van zooplus.

Prognose bij diabetes bij katten: wat is de levensverwachting?

Omdat diabetes bij katten een zeer complexe aandoening is en het verloop sterk kan verschillen, kan er geen algemene prognose worden gegeven.

Eén ding is echter zeker: De levenskwaliteit van katten met diabetes mellitus is aanzienlijk hoger als de insulinedosering goed is ingesteld. Regelmatige controles zijn daarom belangrijk om de levenskwaliteit van de getroffen kat te verbeteren en ervoor te zorgen dat ze ondanks de diabetes een zo lang mogelijk leven kan leiden.

Wetenswaardigheden over diabetes insipidus

Bij deze vorm van diabetes speelt ADH een belangrijke rol. Als er veel ADH wordt afgegeven, bindt het hormoon zich aan de bijbehorende receptoren in de nieren. Hierdoor wordt meer water teruggewonnen en scheidt de kat minder urine uit.

Oorzaken van diabetes insipidus bij katten

Bij een kat met diabetes insipidus bindt minder ADH zich aan de receptoren, waardoor minder water wordt teruggewonnen en de kat meer urine uitscheidt. Getroffen dieren moeten daarom doorgaans vaker plassen.

Het vaker plassen wordt veroorzaakt doordat er in de hersenen onvoldoende ADH wordt aangemaakt of doordat de nieren minder goed op ADH reageren. Mogelijke oorzaken hiervan zijn aangeboren aandoeningen zoals afwijkingen aan de hersenen of nieren, en verworven aandoeningen zoals letsel of vergiftiging.

Afhankelijk van de oorzaak wordt diabetes insipidus daarom onderverdeeld in twee vormen:

• Centrale diabetes insipidus = tekort aan ADH
• Renale (ren = nier) diabetes insipidus = verminderde reactie van de nieren op ADH

Behandeling van diabetes insipidus

Centrale diabetes insipidus is door toediening van ADH doorgaans goed te behandelen. De prognose van renale diabetes insipidus is daarentegen afhankelijk van de onderliggende aandoening.

Preventie: kunt u diabetes bij katten voorkomen?

Omdat overgewicht bij katten een van de meest voorkomende oorzaken van diabetes mellitus is, is het belangrijk om al vroeg op evenwichtige voeding en voldoende beweging te letten en het gewicht van uw kat regelmatig te controleren.

Daarnaast kan een goede algemene gezondheid het immuunsysteem versterken en het risico op infectieziekten en andere onderliggende aandoeningen verkleinen.