Epilepsie bij katten 

Wat is epilepsie eigenlijk? 

Drie stoffen sturen de activiteit van de hersenen aan. Glutamaat en aspartaat prikkelen de zenuwcellen, gamma-aminoboterzuur (GABA) remt de neuronen. Ontstaat er een onevenwicht tussen prikkeling en remming, dan kan dit leiden tot epileptische aanvallen. 

Een epileptische aanval verloopt altijd in vier fasen, die sterk van elkaar verschillen qua symptomen: 

• Prodromale fase: Deze vindt uren tot dagen vóór de eigenlijke epileptische aanval plaats en uit zich in sterke onrust bij de kat. 
• Aura: In deze fase zoeken veel katten meer toenadering tot hun baasje. Sommige katten gedragen zich echter vreemd, bijvoorbeeld ongewoon schuw of juist agressief. 
• Ictus: de eigenlijke, zichtbare epileptische aanval. 
• Postictale fase: Dit is de herstelfase. In deze periode zijn zieke katten erg uitgeput en slapen ze veel. 

Treden er twee epileptische aanvallen op binnen 24 uur, dan spreekt men van epilepsie. 

Symptomen: waaraan herken ik epilepsie bij katten? 

Tijdens de ictus zelf en eventueel ook in de andere fasen kunnen bij epileptische katten de volgende symptomen optreden: 

• Plotseling neervallen en tonische (gespannen spieren) en clonische (schokkende spieren) krampen over het hele lichaam 
• Het strekken van alle ledematen 
• Bewusteloosheid 
• Onvrijwillig verlies van urine en ontlasting 
• Hallucinaties (herkenbaar aan veel miauwen, in de staart bijten of doelloos rondrennen) 
• Kauwbewegingen en verhoogde speekselproductie (speekselen) 
• Veranderingen in gedrag 

Niet elke epileptische aanval verloopt echter hetzelfde. Daarom worden daarnaast twee bijzondere vormen van een epileptische aanval bij de kat onderscheiden: 

Cluster­aanvallen 

Met een cluster- of serieaanval bedoelt men het optreden van twee of meer epileptische aanvallen binnen 24 uur. Ga in dit geval altijd direct naar je dierenarts. Helaas kan een cluster­aanval overgaan in een status epilepticus en daarmee levensbedreigend worden voor de kat. 

Status epilepticus 

Een status epilepticus is een epileptische aanval waarbij de kat langer dan vijf minuten het bewustzijn verliest. Zoals hierboven vermeld kan ook een serieaanval overgaan in een status epilepticus als de kat tussen de afzonderlijke aanvallen niet meer bij bewustzijn komt. Ook dit is uiteraard een spoedgeval. 

Oorzaken: hoe ontstaat epilepsie bij katten? 

Dierenartsen maken bij epilepsie onderscheid tussen een aangeboren of idiopathische vorm en een secundaire, ook wel verworven epilepsie. In tegenstelling tot bij honden komt de aangeboren of idiopathische vorm bij katten eerder zelden voor. Veel vaker gaat het om secundaire epilepsie. 

Verworven epilepsie ontstaat als gevolg van een onvoldoende zuurstoftoevoer of door schade aan het zenuwweefsel. Oorzaken kunnen bijvoorbeeld bacteriële of virale infecties zijn die een hersenontsteking (encefalitis) of hersenvliesontsteking (meningitis) veroorzaken.  

Nog vaker ontstaat secundaire epilepsie bij katten echter door tumoren of verwondingen.  

Maar niet altijd ligt de oorsprong van de aanvallen in de hersenen zelf. Bevindt de oorzaak zich buiten de hersenen, dan spreekt men van extracerebrale epilepsie.  

Mogelijke oorzaken zijn aandoeningen zoals nierinsufficiëntie, leveraandoeningen, diabetes mellitus of hyperthyreoïdie. Ook vergiftigingen, bijvoorbeeld door medicijnen, veroorzaken vaak aanvallen. Zelfs een tekort aan vitaminen en voedingsstoffen (vooral een tekort aan vitamine B1) kan een extracerebrale epilepsie uitlokken. 

© Mulderphoto / stock.adobe.com

Diagnose: hoe wordt epilepsie bij katten vastgesteld? 

Heeft je kat een aanval gehad, laat haar dan altijd onderzoeken door een dierenarts. Probeer je kat echter niet tijdens de aanval naar de praktijk te vervoeren. In de regel bereik je de dierenarts pas nadat de aanval voorbij is. De enige uitzonderingen zijn serieaanvallen of een status epilepticus. 

Tijdens het vraaggesprek (anamnese) verzamelt de dierenarts al belangrijke aanwijzingen en sluit hij mogelijke oorzaken uit. Daarbij zijn vooral informatie over voeding, huisvesting en herkomst van de kat van belang.  

Na het algemene klinische onderzoek volgen verschillende diagnostische stappen. Een bloedonderzoek kan bijvoorbeeld aanwijzingen geven voor een oorzaak buiten de hersenen.  

Om bacteriële of virale infecties, stofwisselingsziekten en ontstekingen aan te tonen, kan onder meer bloed en liquor (hersen-ruggenmergvloeistof) worden afgenomen.  

Daarnaast worden om inwendige verwondingen, misvormingen of tumoren uit te sluiten beeldvormende technieken zoals röntgen, computertomografie (CT) of magnetische resonantie (MRI) aanbevolen. 

Behandeling van epilepsie bij katten 

In het algemeen geldt dat epilepsie niet te genezen is. Daarom zijn regelmatige controles en een goede samenwerking tussen dierenarts en eigenaar enorm belangrijk. Het doel van de behandeling is altijd dat de kat geen of zo min mogelijk epileptische aanvallen krijgt.  

Welke therapie wordt ingezet, hangt af van de onderliggende oorzaak. Primaire epilepsie bij de kat wordt doorgaans behandeld met levenslange toediening van medicatie (meestal fenobarbital).  

Gaat het om secundaire epilepsie, dan ligt de enige kans in de behandeling van de onderliggende aandoening. Bacteriële infecties vereisen bijvoorbeeld een effectief antibioticum. Lijdt de kat aan een tumor, dan kunnen een operatie, bestraling of chemotherapie uitkomst bieden. 

Wat kan ik doen als mijn kat een epileptische aanval heeft? 

Hoe schokkend het ook is om je kat te zien stuiptrekken, probeer toch rustig te blijven. Breng jezelf in geen geval in gevaar. Tijdens een aanval heeft je kat geen controle over haar tanden of nagels.  

Je helpt zowel je kat als je dierenarts het meest door de aanval zo mogelijk op video vast te leggen. Zo krijgt de dierenarts informatie over zowel het type als de duur van de aanval. 

Heeft je kat al vaker epileptische aanvallen gehad, dan heb je mogelijk noodmedicatie van je dierenarts gekregen. Zo kun je de kat bijvoorbeeld diazepam via de endeldarm toedienen.  

Prognose: wat zijn de genezingskansen? 

Helaas is epilepsie bij katten niet te genezen. Bij primaire epilepsie kan levenslange medicatie de levenskwaliteit van de kat echter duidelijk verbeteren. Regelmatige en correcte toediening van de medicijnen is daarbij essentieel.  

Bij secundaire epilepsie hangt de prognose af van hoe goed de onderliggende aandoening kan worden behandeld. Agressieve tumoren of ernstige verwondingen verslechteren de vooruitzichten aanzienlijk.  

Preventie: kan epilepsie bij katten worden voorkomen? 

Epilepsie bij katten kan helaas niet echt worden voorkomen. Toch kun je een aantal zaken in acht nemen om het risico te verkleinen: 

• Let bij het fokken en bij de aankoop van kittens altijd op gezonde ouderdieren
• Bewaar medicijnen en andere giftige stoffen veilig en afgesloten
• Een uitgebalanceerde voeding met nat- of droogvoer voor katten om te voorzien in de behoefte aan vitaminen en voedingsstoffen is belangrijk voor de algehele gezondheid van de kat 

Vergelijkbare artikelen uit deze reeks

• Zenuw- en hormoonstoornissen bij katten