FIP bij katten: symptomen, therapie en preventieve maatregelen 

Wat is FIP bij katten?

Feline Infectieuze Peritonitis, kortweg FIP, is een besmettelijke virusziekte bij katten, die vaak gepaard gaat met een buikvliesontsteking. De oorzaak van deze kattenziekte is een mutatie van het feline coronavirus (FCoV).

Hoe gevaarlijk is FIP bij katten?

Vroeger gold FIP als een zeker doodvonnis voor zieke katten. Dierenartsen wereldwijd hebben echter intensief onderzoek gedaan naar effectieve medicijnen tegen deze tot nu toe dodelijke kattenziekte. Inmiddels zijn er veelbelovende behandelmogelijkheden.

Oorzaken: Hoe ontstaat FIP bij katten?

Bij de oorzaken van kattenziekte FIP moet eerst duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen een FCoV-infectie en Feline Infectieuze Peritonitis.

FCoV komt onder katten veel voor. De dieren raken besmet via contact met ontlasting, speeksel en neusafscheiding, maar ook via besmette voorwerpen. Vaak vindt ook overdracht van de moederkat op de kittens plaats. Een feline coronavirusinfectie wordt pas door de mutatie FIP bij katten.

Overigens: mensen raken niet besmet met het feline coronavirus, grote katachtigen wel.

Risicofactoren: immuunsysteem en aantal katten

Bij gezonde katten met een intact immuunsysteem lijkt het lichaam in staat om de mutatie van FCoV naar FIP te voorkomen.

Als het immuunsysteem van de kat echter verzwakt is, kan het het virus niet onder controle houden. Daarom krijgen vooral katten tussen zes maanden en twee jaar, en katten ouder dan 14 jaar FIP.

Een andere risicofactor is het samenleven van veel katten op een kleine ruimte. De katten besmetten elkaar steeds opnieuw. Daardoor neemt niet alleen het aantal virussen in de kat toe, maar ook de kans op een mutatie van het kattenvirus.

Overdracht van FIP: Hoe groot is het besmettingsgevaar?

Hoe besmettelijk het feline coronavirus ook is, zo onwaarschijnlijk is besmetting met de tot FIP-virus gemuteerde variant. Als één kat in het huishouden FIP-positief is, betekent dat niet automatisch dat alle andere katten ook besmet raken. Toch moet u besmette katten van de andere dieren in huis scheiden.

Symptomen: Wat zijn de belangrijkste ziekteverschijnselen van FIP bij katten?

Ook bij de symptomen moet onderscheid worden gemaakt tussen een infectie met het vrij onschuldige coronavirus en die van een FIP-infectie. Daarnaast verloopt de ziekte in twee fasen.

• Het feline coronavirus veroorzaakt meestal geen of slechts milde symptomen zoals lichte diarree en verkoudheid.
• Als het virus echter muteert tot het FIP-virus (FIPV), ontstaan de eerste symptomen na een wisselende periode.

Wat gebeurt er in fase 1?

In de eerste fase van de ziekte vertonen getroffen katten eerder aspecifieke symptomen zoals:

• Koorts
• Verminderde eetlust
• Vermoeidheid
• lichte ademhalingsproblemen
• Bindvliesontsteking
• Gewichtsverlies

In eerste instantie verdwijnen de eerste symptomen weer. Na enige tijd verschijnen vervolgens de symptomen van de tweede fase.

Welke symptomen zijn typisch voor fase 2?

In de tweede fase wordt onderscheid gemaakt tussen de natte en de droge vorm van FIP:

• Natte (exsudatieve) FIP: Bij deze vorm van FIP raakt het buikvlies van de kat ontstoken (peritonitis). Er lekt vocht uit dat zich ophoopt in de buikholte (ascites). Kenmerkend is daarom een dikke buik, terwijl de kat steeds verder vermagert. In sommige gevallen breidt de ontsteking zich uit naar het borstvlies en hoopt zich ook vocht op in de borstholte. Naast deze symptomen komen vaak bloedarmoede (anemie) en geelzucht (icterus) voor.
• Droge FIP: De droge vorm van FIP bij katten herkennen is, in tegenstelling tot de natte variant, niet zo eenvoudig. Meestal hebben de katten steeds terugkerende koortsaanvallen en soms ademhalingsproblemen. De inwendige organen zoals lever, milt of nieren zijn ontstoken.

De belangrijkste symptomen van FIP in één oogopslag:

• Koorts
• Apathie
• Vermagering
• Anemie
• Vergrote buikomvang (door vochtophoping als gevolg van buikvliesontsteking)
• Geelzucht (icterus)
• Orgaanfalen
• centraal neurologische symptomen (coördinatiestoornissen, zwakte, ataxie, toevallen) bij aantasting van de hersenen

© Todorean Gabriel / stock.adobe.com

Diagnose: Hoe kan FIP bij katten worden vastgesteld?

Het klinisch algemeen onderzoek en de vaccinatiestatus van de kat geven eerste aanwijzingen voor de diagnose. Als er een vermoeden bestaat van Feline Infectieuze Peritonitis bij de kat, zal de dierenarts verder onderzoek uitvoeren.

Belangrijk om te weten: Er bestaat geen eenduidige test waarmee FIP bij katten kan worden vastgesteld. De diagnose lijkt eerder op een puzzel die uit veel afzonderlijke stukjes bestaat. Wanneer meerdere aanwijzingen samenkomen, is een infectie waarschijnlijk.

Deze onderzoeken voert de dierenarts uit bij een vermoeden van FIP

• Bloedonderzoek: Typische veranderingen in het bloedbeeld, zoals een tekort aan rode bloedcellen (anemie), lymfopenie, een verhoogde bilirubinewaarde, verhoogde ALT-waarde en een lage albumine-globulineverhouding, versterken het vermoeden.
• Aantonen van antilichamen: Alleen het aantonen van antilichamen („FIP-titer“) bewijst de ziekte nog niet. Katten met FIP hebben echter meestal een veel hoger aantal antilichamen.
• Directe aantoning van de ziekteverwekker (PCR-test): In bloed, ontlasting of buikvocht kan het FIP-virus direct worden aangetoond. Als deze test echter negatief is, sluit dat FIP bij katten nog niet uit.
• Bij neurologische symptomen kan het afnemen en onderzoeken van cerebrospinaal vocht (hersenvocht) noodzakelijk zijn voor een directe aantoning van de ziekteverwekker.
• Pathologisch onderzoek: Triest maar waar – de definitieve diagnose FIP wordt vaak pas door de patholoog gesteld nadat de kat is overleden.

Therapie: Kan Feline Infectieuze Peritonitis worden behandeld?

FIP bij katten werd lange tijd als ongeneeslijk beschouwd. Tegenwoordig zijn er echter mogelijkheden om zieke katten te behandelen, bijvoorbeeld met de antivirale werkzame stof GS-441524. Dit is een proteaseremmer die in staat is de virussen te vernietigen.

GS-441524 kan onder andere in tabletvorm of als injectie (Remdesivir) worden toegediend. Eerste studies tonen genezingspercentages tussen 80 en 90 procent. In een studie van de Ludwig-Maximilians-Universiteit München konden alle 18 behandelde katten worden genezen. Langdurig onderzoek moet nu uitwijzen of blijvende genezing mogelijk is.

Waar is het FIP-medicijn in Europa verkrijgbaar?

GS-441524 is nog niet goedgekeurd als diergeneesmiddel. Apotheken mogen echter op basis van een recept geneesmiddelen voor katten bereiden. Sinds 2026 kunnen katteneigenaren in veel Europese landen op deze manier legaal Remdesivir en GS-441524 verkrijgen.

De volgende tabel laat zien waar en op welke manier GS-441524 verkrijgbaar is. Voor Remdesivir gelden deels andere regels. Uw dierenarts kan u hierover uitgebreid adviseren.

Land	Toegang
Groot-Brittannië, Portugal	legaal verkrijgbaar op recept bij gespecialiseerde apotheken
Frankrijk	wordt door gespecialiseerde apotheken als magistrale bereiding geproduceerd en door de hele EU verzonden
Duitsland	import uit Frankrijk met dierenartsrecept toegang via klinische studies of cascadesysteem (gebruik van geneesmiddelen voor mensen)
Zwitserland	wordt door gespecialiseerde apotheken als magistrale bereiding geproduceerd
Nederland	toegang via klinische studies of gespecialiseerde apotheken
België	import uit Frankrijk met dierenartsrecept

Pas op voor medicijnen van de zwarte markt

Omdat de toegang tot GS-441524 en Remdesivir in Europa lange tijd moeilijk was, zijn er op internet diverse websites die niet-gelicentieerde medicijnen verkopen. Om uw kat de best mogelijke behandeling met hoogwaardige werkzame stoffen te bieden, moet u hier beslist geen gebruik van maken en medicijnen alleen via uw dierenarts en erkende apotheken aanschaffen.

Wat gebeurt er als het FIP-medicijn niet werkt?

Als de medicamenteuze behandeling niet aanslaat, kan de dierenarts ondersteunende maatregelen nemen zolang de toestand van de kat dit toelaat. Denkbaar is bijvoorbeeld een symptomatische behandeling met ontstekingsremmers en immuunonderdrukkende middelen (immunosuppressiva), die de levenskwaliteit van de zieke kat kunnen verbeteren.

Prognose: Hoe groot is de kans op genezing bij katten met FIP?

Een infectie met het feline coronavirus verloopt meestal mild, waardoor de prognose goed is. Als het coronavirus muteert tot het FIP-virus, zijn de kansen op genezing met het nieuwe FIP-medicijn goed. Bij onbehandelde FIP ligt de levensverwachting van getroffen katten op maximaal één jaar.

Preventie: Hoe voorkom ik FIP bij katten?

Het goede nieuws: onder bepaalde omstandigheden kunt u Feline Infectieuze Peritonitis voorkomen. Een verlaging van de infectiedruk bereikt u door

• het houden van maximaal twee tot drie katten
• een stressarme inrichting van de omgeving
• het beschikbaar stellen van meerdere kattenbakken en deze regelmatig schoonmaken

Het risico op een besmetting met coronavirussen kan echter niet volledig worden uitgesloten. Als er in het huishouden al een kat ziek is geworden aan FIP of eraan is overleden, moet u uw woning grondig reinigen en desinfecteren. Wacht bovendien minstens drie maanden voordat u een nieuw dier adopteert.

Bestaat er een vaccinatie tegen FIP bij katten?

Het is mogelijk om uw kat vanaf de 16e levensweek tegen FIP via het neusslijmvlies te laten vaccineren . Door lokale immuniteit moet worden voorkomen dat het virus via de slijmvliezen de bovenste luchtwegen binnendringt.

Wat pleit tegen de FIP-vaccinatie?

De vaccinatie is alleen zinvol bij dieren die nog niet met het feline coronavirus besmet zijn. Bovendien is niet duidelijk hoe lang de immuniteit werkt. Omdat het vaccin onder dierenartsen omstreden is, doet u er goed aan zich uitgebreid te laten adviseren.

Bespreek ook GS-441524 en Remdesivir met uw dierenarts. Dan is de kans groot dat u in de strijd tegen FIP bij uw kat alle beschikbare mogelijkheden benut en haar de beste behandeling biedt.